దక్షిణ భారతంలో సంగమ శౌర్యం

భారతీయ చరిత్ర పుటల్లో అజరామరమైన ముద్ర వేసిన విజయనగర సామ్రాజ్య వైభవానికి తొలి సంకేతం సంగమ వంశం. తుంగభద్ర అలల సాక్షిగా, స్వామి విద్యారణ్యుల దివ్య ఆశీస్సులతో హరిహర, బుక్కరాయలు రగిల్చిన ఆత్మగౌరవ జ్యోతి, దక్షిణ భారతదేశ రక్షణ కవచంగా మారింది. బహమనీల ముట్టడులు, గజపతుల సమరాలు, సింహాసన పోరులు ఎన్ని ఎదురైనా వెనకడుగు వేయకుండా పశ్చిమ తీరపు ఓడరేవుల నుంచి రాయచూర్‌ దోబ్‌ సారవంతమైన నేలల వరకు విజయ కేతనాన్ని ఎగురవేసింది. వేగంగా సైన్యాన్ని ఆధునికీకరించి, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి వేదికగా నిలిచి, ‘మధురా విజయం’ లాంటి కావ్యాలకు, గానగిత్తి జినాలయాల శిల్పకళకు ప్రాణం పోసిన సంగమ వంశ పాలకుల శౌర్యప్రతాపాలు, పరిపాలనా…

విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని క్రీ.శ.1336లో శ్రీ విద్యారణ్యస్వామి ఆశీస్సులతో హరిహరరాయలు, బుక్కరాయలు తుంగభద్రా నదీతీరాన స్థాపించారు. నాటి నుంచి క్రీ.శ.1565 వరకు ఈ సామ్రాజ్యం అప్రతిహతంగా జైత్రయాత్రలను కొనసాగించింది. ఈ కాలంలో విజయనగరాన్ని పాలించిన మూడు ప్రధాన రాజవంశాలు.. సంగమ వంశం (క్రీ.శ.1336-1485), సాళువ వంశం (క్రీ.శ.1485-1505), తుళువ వంశం (క్రీ.శ.1505-1565). ఈ వంశాలు విజయనగర రాజ్యాన్ని రాజకీయ, ఆర్థిక, సాహిత్య, కళా, సాంస్కృతిక రంగాల్లో వైభవోపేతమైన శిఖరాలకు చేర్చాయి. ఆ తర్వాతి కాలంలో అరవీటి వంశం పాలన కొనసాగించినప్పటికీ మహోన్నతమైన విజయనగర వైభవం తుళువ వంశంతోనే ముగిసిపోయిందని చెప్పవచ్చు.